Mindfulness geeft vorm aan boeddhisme in het westen

UTRECHT – Mindfulness is een hype. In het drukke westen blijkt spiritualiteit een redding en dan vooral in de vorm van het boeddhisme. Maar mag dit nog wel aan elkaar gekoppeld blijven? Trees van Hennik, mindfulness trainer bij de Mindstudio in Hillegom, vindt van wel. “In het westen heerst stress. In het oosten hebben ze een manier om daarmee om te gaan”.

Bij mindfulness sta je stil bij je ademhaling en kijk je op een afstand naar je gedachten. Je leert het hier-en-nu bewust te ervaren. De oorsprong van mindfulness blijft het boeddhisme, alleen wordt de leer van de boeddha op een andere manier toegepast. “Dat kan ook niet anders. De originele leer uit de kloosters is voor ons westerlingen moeilijk te begrijpen. Wij hebben een andere manier van denken en ervaren in het westen,” aldus Van Hennik. Zo moet hier voor een cursus mindfulness betaald worden, terwijl dit in strijd is met de leer van boeddha. Alle kennis moet ‘om niet’ worden overgedragen. Van Hennik ziet dit niet als een probleem. “In onze maatschappij is het onmogelijk de leer zonder geld over te brengen.”
Volgens haar gaat het er niet om dat je de hele dag op een kussentje zit. Het gaat om mindfull naar de dingen kijken in ons drukke bestaan. Langzaam ontstaat er een integratie van boeddhistische principes in het westen, maar van een westers boeddhisme kun je nog niet spreken.” Ook Varatmitra, voorzitter van de Boeddhistische Unie Nederland (BUN), kan niet benoemen wat het westerse boeddhisme is. “Dat maakt mijn werk zo lastig. Het is nog te nieuw.”

Nederland telt in 2008 170.000 boeddhisten. Dat blijkt uit onderzoek van de BUN. Volgens Jacques den Boer, bestuurslid van Stichting Vrienden van het Boeddhisme, moeten we daar nog zo’n 50.000 mensen bij rekenen. “Dit zijn mensen die affiniteit hebben met het boeddhisme die meer dan incidenteel is, maar die geen boeddhist in engere zin zijn en niet bij een boeddhistische organisatie zijn aangesloten,” aldus Den Boer. Hij doet onderzoek naar boeddhisme in Nederland. Onder deze groep zullen zich veel mensen bevinden die zich bezighouden met mindfulness. Van Hennik mag zichzelf boeddhist noemen. Zij heeft toevlucht genomen. “Ik heb in aanwezigheid van de 7e Dzogchen Rinpoche me vanuit het diepste in mijn hart verbonden met de leer van boeddha.” Van Hennik is aangesloten bij het Dzogchen klooster, een boeddhistische richting uit Tibet. Er zijn ontelbaar verschillende richtingen binnen het boeddhisme. “Het doel is hetzelfde, maar de weg er naar toe is anders.”

Naast haar werkzaamheden bij Mindstudio, een centrum dat trainingen en coaching biedt gericht op de samenhang tussen lichaam, geest en ziel, is Van Hennik ook coördinator van het Dzogchen klooster in Nederland. “Volgens Rinpoche zijn de mensen in het oosten spiritueel veel verder dan in het westen. Terwijl de westerse mensen op materieel gebied voorop lopen. ” Vanuit de klassieke boeddhisten heerst kritiek over de manier waarop het boeddhisme in het westen wordt overgebracht, veel te commercieel. Dit zou vooral komen door mindfulness. Jildi Mohamad Sjah van de Stichting Vrienden van het Boeddhisme is het daar niet mee eens. “Het boeddhisme behoort net als alle religies of -ismes tot cultuur. Commercie is een onderdeel van de cultuur.” Ook Van Hennik vindt de kritiek onzin. “Mindfulness brengt mensen geluk, dus wat is er op tegen om deze kennis over te brengen?” Ze vindt het wel belangrijk dat de eeuwenoude tradities en richtingen binnen het boeddhisme blijven. “Het moet puur blijven. Je moet wel weten wat wel en niet te vervormen, zodat het begrijpelijk wordt voor de westerse mensen.” Ze is het oneens met de klassieke boeddhisten. “Zij oordelen en dat is nu juist in strijd met het boeddhisme,” aldus Van Hennik.

Als mindfulness daadwerkelijk een modeverschijnsel is, waait het over. Wat er dan overblijft van het westerse boeddhisme weten we niet. Van Hennik: “De Dalai Lama zou zeggen: we zullen zien.”

Kennismaken met je geest

Ik neem plaats op een rond kussentje, wat al een hele inspanning is. ‘Sluit je ogen en richt je aandacht op je ademhaling.’ De zachte stem van Trees van Hennik helpt me te ontspannen. Het bewust worden van je ademhaling is de basis van mindfulness. Bij deze oefening gaat het om waarnemen. Van mij wordt verwacht dat ik kijk met mijn ogen in plaats van met mijn gedachten. Waarnemen is niet hetzelfde als fantaseren. Ik begin weer met het bewust worden van mijn ademhaling en sluit mijn ogen. Als ik mijn ogen open, valt mijn blik op een haak van het raam. “Focus je en neem waar. Wat gebeurd er als je iets benoemt en als je het niet benoemt?” Ik raak in de war. Ik wil het voorwerp wel benoemen, maar zou niet weten wat het is. Ik zie een raam-open-maak-ding. Nee, ik denk te veel na. Terug naar mijn ademhaling. Toch gek dat mijn blik net op dit voorwerp is gevallen. Ik had ook gewoon naar het gordijn kunnen kijken of naar het Afrikaanse beeldje. Of zou ik dan te veel aan Afrika gaan denken? ‘Ben je aan het oordelen, analyseren of categoriseren?’ hoor ik in de verte. Op dit moment vind ik dat een veel te moeilijke vraag. Ik moet toch juist niet nadenken! ‘Niks is fout. Laat je gedachten komen en weer gaan.” Als ik weer terug op aarde ben, voel ik me relaxt. Ondanks de vele gedachten ben ik tot rust gekomen. ‘Als we zonder doel kijken, kunnen we onverwachte dingen zien,’ zegt Trees. Daar zou de hele wereld een stukje beter van worden.

Geen chaos maar rust in de geest

Mindfulness is eind jaren zeventig overgebracht naar het westen door de Amerikaanse hoogleraar Jon Kabat-Zinn. Hij ontwikkelde een acht weken durende training om door middel van meditatie stress te verminderen. De drie pijlers lichaamssensaties, gedachten en gevoelens leer je los van elkaar ervaren in plaats van de mengeling. Zo raak je beter in balans. Je bent vaak bezig met het een, terwijl je denkt aan het ander. De meeste gedachten gaan over het verleden en de toekomst, daardoor ontstaat chaos in de geest. Dat het werkt, blijkt uit verschillende onderzoeken. Mindfulness heeft een groot aantal positieve effecten op zowel lichamelijk als mentaal gebied. Zo worden bij het mediteren andere hormonen aangemaakt die de linkerhersenhelft activeren. Dat zorgt voor een beter empathisch vermogen. Verder hebben mensen met depressieve klachten vijftig procent minder kans op terugval. Daarnaast helpt het tegen klachten als angst- en eetstoornissen en een burn-out. Het wordt steeds vaker aanbevolen door artsen en wetenschappers.

Mindfulness bij de opvoeding

Op een aandachtige manier met je kind aanwezig zijn in het hier-en-nu, met een milde houding. Dat is de bedoeling van Mindful Parenting. Trees van Hennik start begin februari met deze cursus, zowel voor beginners als gevorderden. De Belgische professor De Wulf is bezig met een onderzoek, maar in Nederland is Van Hennik één van de eerste die inhoudelijk materiaal op dit gebied ontwikkeld heeft. “Het is gericht op meer ‘zijn’ dan ‘doen’,” aldus Van Hennik. Ze heeft 22 jaar in de geestelijke gezondheidszorg gewerkt en is van huis uit pedagoog. “Ik heb een eigen visie op opvoeden en wilde graag iets nieuws ontwikkelen.” Ze verwacht dat er vooral mensen op afkomen die affiniteit hebben met mindfulness. Ze geeft regelmatig mindfulnesstrainingen voor ouders bij de Mindstudio in Hillegom en bij het Centrum voor Jeugd en Gezin in Bloemendaal.

Door Josine Camps

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *