LICHAAM EN GEEST TOT RUST BRENGEN

Interview met Trees van Hennik door Prem Kroon voor het Tijdschrift ‘Keerpunt’ van de beroepsvereniging NvPA (Nederlands verbond voor Psychologen, Psycho-sociaal therapeuten en Agogen). Verschijnt 16 december 2015.

In een mooie lichte praktijkruimte in Hillegom, ontmoet ik Trees van Hennik. De ruimte bevindt zich op de 3e etage in een pand waar ook huisartsen en een diëtiste hun werkruimte hebben. Van twee kanten is er een weids uitzicht op de (vandaag) blauwe lucht met witte en grijze wolken. Daarmee is al direct een verband gelegd met haar werk. Ze geeft o.a. mindfulness-trainingen aan groepen volwassenen, kinderen, docenten en soms ouders met hun kinderen. Bij een door haar veel gebruikte mindfulness-oefening nodigt ze de deelnemers uit om hun gedachten te zien als de wolken aan de blauwe lucht die komen, voorbij drijven en ook weer verdwijnen.

Voorafgaand aan het interview, kreeg ik de beschikking over haar onlangs uitgekomen boeken: Mindfulness voor ouders en Mindfulness voor kinderen. De boeken bevatten een heldere toelichting op de achtergrond en basisprincips van mindfulness met veel praktische oefeningen en een CD.

Trees is van huis uit pedagoog en heeft 21 jaar gewerkt bij een grote GGZ-instelling ten zuiden van Amsterdam ( in de bollenstreek). Zij gaf preventieve trainingen voor mensen met psychische problemen. In 2008 startte zij haar eigen bedrijf, een centrum voor mindfulness, psychotherapie en kindercoaching, met de naam Mindstudio. Ze volgde de opleiding bij het Instituut voor Mindfulness en is nu gecertificeerd trainer MBCT (Mindfulness Based Cognitive Therapy) en MBSR (Mindfulness Based Stress Reduction).

Waar bestaat de training uit?

De training is opgebouwd uit 3 onderdelen: yoga, bodyscan en meditaties. Wat ik er zelf aan toe gevoegd heb, is het werken met de ki of chi, de levensenergie.

Met welke groepen werk je het liefst?

Groepen kinderen kunnen heel leuk, maar ook erg druk zijn; dat kost me wel meer energie. Werken met ouders en kind(eren) uit hetzelfde gezin heeft het voordeel dat het meteen meer geïntegreerd kan worden in hun dagelijks leven. Eigenlijk geeft het me bij elke groep zoveel energie om te zien hoe mindfulness echt iemands leven ten goede kan veranderen. In de tweede bijeenkomst kan ik vaak al zien of deelnemers veel geoefend hebben of niet. Als ze regelmatig de oefeningen hebben gedaan, zie ik meer ontspanning in hun gezicht en een gezondere huid.

Hoe kwam je ertoe om zelf boeken te gaan schrijven, terwijl er al zoveel over mindfulness geschreven is?

Een vriend wilde wel eens weten wat ik allemaal deed en ik liet hem alle werkboeken, oefeningen en ander materiaal zien, dat ik deels verzameld en deels zelf ontwikkeld heb voor verschillende trainingen en workshops. Hij zei: “Trees, dit moet beschikbaar komen voor iedereen! Waarom maak je er geen boek van?” Toen ik er eenmaal aan begonnen was, ging het eigenlijk vanzelf. Ik heb tegelijkertijd aan het boek voor ouders en het boek voor kinderen gewerkt. Om het af te maken ben ik er zes weken helemaal voor gaan zitten. Via uitgeverij Quist werden de twee boeken dit jaar uitgegeven.

Hoe sla je een brug tussen reguliere GGZ en boeddhistische wijsheden?

Mede dankzij Jon Kabat – Zinn is er veel onderzoek gedaan naar en bewijs geleverd voor de positieve effecten van mindfulness. De benadering wordt daardoor gezien als “evidence based”. Ik heb in mijn groepen ook huisartsen en zelfs hoogleraren van de Leidse universiteit gehad. Ook zij ervaren stress in het dagelijks leven. Sommige mensen (en) hebben gemerkt dat wat de reguliere GGZ te bieden heeft, niet voldoende werkt. Het helpt ook om in de training iets te vertellen over de werking van het brein. Bijv. dat door stress (de) veel zenuwcellen in de hersenen afgestompt raken en dat er door lichaam en geest tot rust te brengen, weer ruimte komt voor nieuwe verbindingen.

Mensen zijn in deze tijd steeds vaker op zoek naar zingeving. Boeddhistische wijsheden vormen de basis van de belangrijkste principes van mindfulness.

Wat versta je onder mindful ouderschap?

Ook hierbij is Jon Kabat – Zinn mijn inspiratiebron; hij heeft veel over mindful ouderschap geschreven. Het is een speciale, aandachtige manier van aanwezig zijn bij je kinderen, met een vriendelijke houding. Ouders zijn altijd bezig met het verleden en de toekomst en met hun lijstjes van wat er allemaal nog moet gebeuren. Zij kunnen daardoor soms niet meer genieten van hun kinderen. Kinderen voelen het, als je als ouder afwezig bent in de communicatie met hen. Het is een enorme eyeopener voor ouders om te leren om gewoon aandachtig aanwezig te zijn bij hun kinderen in het hier en nu. Ze zijn dat niet gewend. Het is ook iets dat je moet leren door te oefenen.

Het is misschien een gewaagde uitspraak, maar ik denk dat de training bij sommige ouders zelfs kindermishandeling heeft voorkomen. Bij de intake bekennen ouders wel eens dat ze op het punt stonden om hun kinderen te slaan, omdat ze zo overbelast zijn, dat ze bepaalde situaties niet meer kunnen hanteren. Ouders vragen dan: wat moet ik doen als dat gebeurt? Ze willen het liefst heel concrete tools.

Het ouderwetse niet direct reageren, maar eerst tot tien tellen, aangevuld met de hand op de buik ademen en voelen welke emotie er door je heen gaat, helpt al om de lading eraf te halen. Eerst accepteren dat die boosheid er is en daarna pas reageren. Dat helpt om uit het automatische patroon te komen. En dat leren ze door te oefenen.

Een specifieke oefening die me opviel bestond uit twee vragen voor ouders: Wat accepteer ik wel van mijn kind en wat accepteer ik niet van mijn kind? Hoe gaat dat verder?

Deze oefening komt oa. uit het werk van Susan Bögels, hoogleraar Orthopedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam. Het gaat in wezen over grenzen stellen. Door het uit te spreken, in de vorm van een ik-boodschap, kun je een grens stellen vanuit jezelf. Ik heb een probleem, het kind heeft een probleem, en samen gaan we dit conflict oplossen. Vervolgens buigen ouder en kind zich samen over de vraag: Hoe kunnen we….. Het kind komt vaak zelf met de mooiste oplossingen!

Zijn er inmiddels ook leerkrachten die hiermee werken?

Komend voorjaar komt ook nog een boek van mij uit over mindfulness voor het onderwijs (leerkrachten), bij een nieuwe uitgever, Milinda. Ik heb ook docententeams van basisscholen getraind. Het programma “met aandacht fit en ontspannen” is een training aan leerkrachten om kinderen te leren elkaar korte massages te geven en mindfulness-oefeningen en yoga/ hartfocus oefeningen te doen in de klas.

Wat zijn de effecten hiervan op kinderen in een klas?

Als een kind maar een paar minuten per dag tot rust komt en zich realiseert: ik zit hier in een drukke klas, ik voel me niet fijn, ik ben zenuwachtig voor die toets, maar ik kan accepteren dat dit is zoals het is, dan lost het nare gevoel op.

Sinds 2010 doet het Fonds van het Hart onderzoek naar de effecten van mindfulness in de klas. De eerste resultaten geven aan dat kinderen zich beter kunnen concentreren, beter slapen en minder angstgevoelens hebben. Daarnaast wordt een rustiger sfeer in de klas bereikt, wat het leren natuurlijk ook ten goede komt. Er zijn zelfs aanwijzingen dat er in deze klassen minder wordt gepest. Leerkrachten krijgen ook zelf even rust en kunnen “hun batterij” opnieuw opladen terwijl de kinderen zich ontspannen.

Hoeveel scholen zijn bereid hieraan mee te doen?

Ik ga dat boekje voor het onderwijs schrijven, dat is natuurlijk niet voor niks! Het hangt erg af van het enthousiasme van individuele leerkrachten. Ik was laatst in een schoolklas waar ongeveer de helft van de kinderen een koptelefoon op had, omdat ze anders te snel afgeleid zijn!

Kinderen kunnen zich erg ongelukkig voelen op school bijv. als ze erg faalangstig zijn of als ze gepest worden. Ouders hebben daar ook veel pijn en verdriet van. Ik krijg erg veel aanmeldingen en start nu met vier kinderen tegelijk, maar ik moet nog steeds veel doorverwijzen. Dat is ook een reden dat ik de boekjes geschreven heb, dan hebben ouders toch alvast de beschikking over het oefenmateriaal. Ik geloof dat ik een boodschap heb in het leven. Ik heb veel affiniteit met het boeddhisme en ik zie (Als boeddhist zie ik) dat het leven naast alle mooie dingen ook veel lijden veroorzaakt. En ik heb de opleiding en de tools en de passie, om daar iets aan te doen. Ik wil een bijdrage leveren om mensen die tools te geven om op een hele simpele manier weer in hun kracht te komen en te gaan leven vanuit het hart. Als dat lukt, maakt me dat oprecht heel blij.

Leven vanuit je hart, betekent dat voor jou intuïtief of liefdevol of nog iets anders?

Als we allemaal leven vanuit ons hart, dan doen we de dingen waar we goed in zijn, waar we blij van worden. Dat is waar je kracht vandaan komt. Je hoeft er eigenlijk niet veel voor te doen. Het enige is: je lichaam en je geest tot rust brengen. We hebben allemaal oneindig veel gedachten en daaraan gekoppeld heel verschillende emoties. Mensen komen er soms niet meer uit. Door tot rust te komen, raakt die kluwen ontward. Je hart is wie je bent; de natuurlijke staat van de geest. Iedereen herkent het als je daarnaar terug keert en in een flow komt. Ken je de metafoor van het glas?

Trees loopt even naar de keuken en komt terug met een glas vol troebel water. Ze roert er nog even flink in en zegt:

Kijk, als dit je geest is, dan heb je door al die rond dwarrelende gedachten geen helder zicht meer. Maar als je de geest tot rust brengt, wordt alles helder en dan, ik citeer nu Lao Tse: “Heb het geduld te wachten tot de modder zakt en het water helder wordt, dan kun je in stilte verwijlen, totdat de juiste handeling vanuit het zelf ontstaat.”

Op die manier kun je ook het antwoord vinden op een lastige vraag. Rustig ademen en gewoon de vraag stellen (hoe kan ik… of wat kan ik doen om) en wachten tot het antwoord oppopt. Waarnemen wat er opkomt in de vorm van een gedachte, gevoel of sensatie. Soms komt het antwoord later pas, onder de douche bijvoorbeeld. Soms weten mensen het eigenlijk al….een soort dieper weten.

Trees vertelt hoe zij op basis van een klein fotootje bij precies het goede klooster in Zuid-India terecht kwam. Nog regelmatig bezoekt zij dit klooster voor meditatieve retraites en om inspiratie op te doen voor haar werk.

Wat is het verschil tussen meditatie en mindfulnessoefeningen?

Eigenlijk is er geen verschil. Je kunt ieder moment van de dag mediteren. In het westen noemen we het liever mindful leven. Tibetaanse lama’s zoals de Dalai Lama verkeren voortdurend in een meditatieve staat. De thee kan nog steeds te heet of te koud zijn of er kunnen irritaties ontstaan, maar het deert ze niet. Het is onthecht. Op het moment dat je je hecht aan gedachten, ontstaat het lijden. Op dat punt leg ik het verband met het boeddhisme, want dat is de grondslag van mindfulness.

Welke oefening wil je de lezers van Keerpunt tot slot aanreiken?

Een effectieve en kalmerende oefening bij negatieve emoties, van Thich Nhat Hanh, een Vietnamese boeddhistische leraar, is deze:

Als je een lastige emotie hebt, kun je deze emotie inademen en ook weer uitademen. Als je bijv. boos bent dan kun je stil in jezelf zeggen: “Ik weet dat ik boos ben en ik kan boosheid inademen”. Adem in. Daarna: “Ik weet dat ik boos ben en ik kan het ook weer uitademen.” Adem uit. Deze oefening maak je nog krachtiger door je voor te stellen dat je de boosheid als een donkere kleur inademt en als een vrolijke, lichtere kleur weer uitademt. Je kunt deze oefening ook doen met andere vervelende of pijnlijke gevoelens. Het is ook inspirerend en helend om dit met kinderen te doen.

Meer informatie: www.mindstudio.nu en www.yoga-minds.nl

Mindfulness voor ouders, Trees van Hennik, Uitgeverij Quist, 140 pagina’s, Prijs € 19,95 Mindfulness voor kinderen, Trees van Hennik, Uitgeverij Quist, 95 pagina’s, Prijs € 19,95

Beide boeken zijn nog tot 31 december 2015 met kortingsprijs voor € 15,- per boek te bestellen door een e-mail te sturen aan info@mindstudio.nu           

In april 2016 komen bovenstaande boeken opnieuw uit bij uitgeverij Asoka in een ander jasje in de volgende serie: ‘Praktische mindfulness oefeningen voor in het dagelijks leven’;

  1. Mindfulness voor Ouders – Praktische oefeningen voor het dagelijks leven, Trees van Hennik, 2016
  2. Mindfulness voor Kinderen – Praktische oefeningen voor thuis en op school, Trees van Hennik, 2016
  3. Mindfulness voor Kleuters- Oefeningen en lessen voor in de klas, Inez van Goor, 2016
  4. Mindfulness voor Scholen, – Praktische oefeningen voor leraren en leerlingen in het basis-, voortgezet- en beroepsonderwijs, Trees van Hennik, 2016
  5. Mindfulness voor kinderen met Autisme- Praktische oefeningen voor ouders en kinderen, Trees van Hennik en Paul Quist, 2017

 

Engelstalige uitgave, e-books

  1. Mindfulness for Parents -practical exercises (e-book), Trees van Hennik. Translation Netty Groeneveld and Gemma Keogh, 2016
  2. Mindfulness for Children – Practical exercises (e-book), Trees van Hennik. Translation       Netty Groeneveld and Gemma Keogh, 2016
  3. Mindfulness for Kiddies – Exercises and lessons in the classroom (e-book), Inez van Goor, 2016. Translation Inez van Goor, 2016
  4. Mindfulness for Schools; Practical exercises (e-book) for teachers and students in primary –, secondary- and vocational education. Trees van Hennik, 2016, Translation Netty Groeneveld and Jane Butler, 2016
  5. Mindfulness for children with Autism- Practical exercises for parents and children, 2017. Translation Netty Groeneveld, 2016